Dört temel metodu
vardır.Sismik, Elektrik, Gravite ve Manyetik;
SİSMİK:
Doğal ya da yapay enerji kaynağında oluşan enerjinin farklı ortamlarda farklı
hızlarla yayındığı prensibinden hareket eder.Bu yüzden uygulanması gereken kanunlar
ve kurallar Snell Kanunlarıdır.
Sismik dalgaların yansıma ve kırılmalarından yararlanarak yer altı tabakalarının
derinlik ve eğimini belirler.Kullanılan fizik parametre, hızdır. Sismik ve Sismolojide
kullanılan dalgalar hacim ve yüzey dalgaları olarak ikiye ayrılır. Hacim dalgaları
P ve S dalgalarıdır.Sismikte bu dalgalar ve özellikle, daha hızlı olduğu ve önce
geldiği için, P dalgaları kullanılır.
Sismik metodun alt metodlarını da dört ana grupta toplayabiliriz.
1-Direkt Dalga Yöntemleri
2-Kırılma (Refraction) Yöntemi
3-Yansıma (Reflection) Yöntemi
4-Deprem Sismolojisi
Temel araştırmalarında jeolojik sorunları çözmek ve kayaçları genel olarak değerlendirmek
amacıyla, jeolojik araştırmalarla içiçe uygulanan jeofizik araştırmalar, yakın
geçmişten bu yana inşaat mühendisliğinin çeşitli alanlarında ve özellikle baraj,
tünel, otoyol, termik ve nükleer santral, köprü gibi büyük mühendislik yapılarının
temel araştırmalarında yoğun olarak uygulanmaktadır. Bu tür yapıların yer seçim
ve proje çalışmalarında yapının oturtulmasının düşünüldüğü zeminin fiziksel parametrelerinin
bilinmesinde zorunluluk olduğundan, bu amaca yönelik çeşitli jeofizik teknik
ve yöntemler geliştirilmiş ve geliştirilmektedir.
ELEKTRİK:
Bütün kayaçların elektriği iletmesi, elektronik (metalik)
veya iyonik iletkenlik ile olur. Pirit, Galenit, Magnetit ve benzerlerinde
elektrik akımının iletilmesi metalik iletkenlikle, yani iletken bünyesindeki
serbest elektronlarla olur.Ancak mineral kapsaması kayaçların tüm özelliklerini
belirtmez. Özellikle sedimanter kayaçlar porozlu bir yapıya sahiptir.Bu
porozlar kısmen veya tüm olarak, içerisinde eriyikler bulunan su ile
doludur. Suyun bünyesindeki bu tuz iyonları, kayaçlarda elektriğin
iletilmesinde etkin rol oynarlar.Elektriğin iyonlarla iletildiği bu
gibi durumlarda “iyonik iletkenlik” söz konusudur.Elektrik yöntemler
doğal kaynaklı ve yapay kaynaklı yöntemler olmak üzere ikiye ayrılır..
Yapay kaynaklı yöntemler IP,Düşey Elektrik Sondaj (DES) ve yatay profil yöntemidir.
IP ölçümlerinin amacı, bir elektrod yerleşimi için geniş frekans bölgesinde yeraltının
elektrik yanıtını saptamaktır.
DES yöntemi, yüzeyden yapılan gerilim ölçümleriyle yeraltı katmanlarının derinlik
ve özdirenç değerlerinin saptanmasıdır.Bu amaç için yeryüzüne iki noktadan elektrik
alan uygulanır ve diğer iki nokta arasında gerilim farkı ölçülür.
GRAVİTE:
Gravite yönteminde yerçekimi ivmesi (g) ölçülür.Yeraltındaki
cisimlerde yoğunluk farkı varsa gravite ivmesi değişir.Gravite ölçümleri
4 amaç için yapılır.
1-Yerin gravitasyon alanındaki değişimlerin incelenmesi
2-Ölçümlerden elde edilen sonuçların yeraltı durumunu saptamaya yönelik çalışmalar
3-Haberleşme amacıyla yerçekimi ivmesinin ölçülmesi
4-Askeri amaçlar
Gravite ölçümleri mutlak gravite ve bağıl gravite ölçümleri olarak iki tür alınır.Gravite
ölçümleri alındıktan sonra çeçitli düzeltmeler yapılarak ölçümlerden istenmeyen
etkiler giderilir.
MANYETİK:
Cismin anomali verebilmesi için mıknatıslanma göstermesi gerekmektedir.Bazı
durumlarda cisimlerin kalıcı mıknatıslanmaları vardır.Bu durumda cismin
mıknatıslanma verebilmesi için harici kuvvete ihtiyaç yoktur.Kayaçlardaki
mıknatıslanma kayacın içinde bulunan manyetit minarelinin varlığına
bağlıdır.Kayaçlardaki mıknatıslanmaya iki yönden bakmak gerekir.
1-İndüksiyonla kazanılmış mıknatıslanma
2-Kalıntı mıknatıslanma
Manyetik yöntemde kalıcı mıknatıslanma aranır.Bu yöntem
petrol havzalarının bulunmasında kullanılır.Petrolün bulunduğu kayacın belirlenmesinde
yardımcı olur.
Gravite ve Manyetik yöntemler birer potansiyel yöntemdir.Yanal yoğunluk değişimlerine
duyarlıdır.Düşey ayrımlılık düşüktür.Olası basenleri ve büyük fayları saptamaya
yardımcı olur.Ayrıca temel yayılımı ve sediman kalınlığının saptanmasında ,volkanik
aktiviteli alanların sınırlandırılmasında ve volkanik bacaların saptanmasında
kullanılır.
Sismik yönteme yardımcı yöntemdir.Bu yöntemler sismik yöntemin çalışmadığı yerlerde
azami katkı sağlar. |
