Kuzey Kıbrıs'ın batısında Lefke'den doğusunda Kaleburnu köyüne dek uzanan alanlarda çeşitli büyüklüklerde 22 yataktan oluşan alçıtaşı yatakları mevcuttur. Mostra veren belli başlı yataklar batıdan – doğuya doğru şunlardır:

• Lefke yöresi
• Yılmazköy – Türkeli – Kanlıköy bölgesi
• Haspolat yöresi
• Çukurova – Aslanköy bölgesi
• Serdarlı yöresi
• Çınarlı – Altınova bölgesi
• Kurtuluş – Kalecik bölgesi

Kimyasal Bileşim:

Alçıtaşının kimyasal bileşimi Ca SO 4 . 2H 2 O'dur.

Kullanım Alanları:

a) Yapılarda iç mekan malzemesi

• Sıva alçısı
• Saten alçısı
• Alçı
• Duvar blokları
• Alçı plâkaları
• Alker
• Fayeks
• Alçı tavan armatürleri
• Akustik levha
• Alçı tuğla
• Prefabrik duvar

b) Gübre endüstrisinde katkı malzemesi
c) Dokuma endüstrisinde katkı malzemesi
d) Çimento yapımında katkı malzemesi
e) Tarımda toprağı iyileştirmede
f) Kâğıt endüstrisinde katkı malzemesi
h) Bira ve şeker endüstrisinde sert su gerektiren işlemler için sudaki sertliğin devamlılığını sağlamada
ı) Metalurjik işletmelerde suyun arıtılmasında

Alçıtaşı İşletmeciliği Yapılan Bölgeler:

Muhtelif dönemlerde alçıtaşı üretimi yapılan bölgeler batıdan – doğuya doğru sıralandığı zaman aşağıdaki tablo oluşmaktadır:

• Lefke
• Yılmazköy
• Türkeli
• Kanlıköy
• Haspolat
• Çukurova
• Aslanköy
• Serdarlı
• Altınova
• Kurtuluş – Kalecik

Alçıtaşı İle İlgili Özet Bilgiler:

• Kuzey Kıbrıs'ta alçıtaşı işletmesine yönelik yoğun bir talep olmuştur. Faal olarak çalışan iki ocak olmasına karşın altı tane alçı ocağı işletme izni verilmiştir. Özellikle iç mekân malzemesi olarak kullanılmasına yönelik tesis yapımı ve araç- gereç alımına devam edilmektedir.
• Ocaktan patlatılarak elde edilen alçıtaşı tesislere nakledilerek ihtiva ettiği yarım molekül kristal suyu kalacak şekilde ısıtılarak suyunun uçurulması sağlanır. Öğütme işleminden sonra su ile karıştırıldığı zaman bağlayıcılık özelliği kazanan malzeme alçı olarak adlandırılır.
• Doğada bulunan alçıtaşı minerallerinden alçı üretiminde kullanılmaya en uygun mineral jips'tir.
• Alçıtaşı 190 0 C'da pişirilirse adi alçı; 600 0 C'de pişirilirse susuz alçı (anhidrit); 1100-1200 0 C'de pişirilirse döşeme alçısı elde edilir.
• Alçının “ ısı tutuculuk”, “ ateşe dayanıklılık”, “ ortamın nem durumunu dengeleme” ve “ ses yalıtımı sağlama” gibi fiziksel yararları mevcuttur.
• Yeni kurulacak tesislerde saten alçı, perlitli sıva alçısı, kartonpiyer alçı ve makine sıva alçısı üretiminin yapılması tasarlanmaktadır.
• Kuzey Kıbrıs'ta üretilen alçıtaşı Türkiye, Lübnan ve Romanya'ya ihraç edilmektedir.
• Alçıtaşı ocakları basamak yöntemi ile çalıştırılmaktadır.
• Kuzey Kıbrıs'ta en zengin ve en geniş alçıtaşı yataklarının bulunduğu alan Çınarlı-Altınova bölgesi olup, buradaki görünür alçıtaşı rezervi 145 milyon ton olarak hesaplanmaktadır. Yapılan analiz çalışmasında yöredeki CaSO 4 2H 2 O oranı % 92.36 ile % 96.37 olarak tespit edilmiştir.

İkinci derecede zengin alçıtaşı yatağı Kalecik-Kurtuluş bölgesi olup, görünür rezerv 10-15 milyon ton olarak hesaplanmaktadır. Yapılan analiz çalışmalarında yöredeki CaSO 4 2H 2 O oranının % 92.69 ve % 93.08 olduğu belirlenmiştir.

Jeolojik Yapı ve Oluşumu:

Alçıtaşı'nın Oluşumundaki Jeolojik Süreçler:

Afrika Levhası'nın kuzeye doğru Anadolu Levhası altına dalmaya başlamasıyla birlikte doğu batı yönünde oluşan çöküntü alanları evaporitlerin oluşumuna yol açmıştır.

Kıbrıs taki Mesiniyen Evaporitleri Akdeniz'de o dönemdeki su seviyelerinin değişimini, yerel tektonik faaliyetlerin etkisini ve dalma zonu üzerindeki olayları göstermektedir.

Evaporitler birbirinden ayrı küçük basenler içinde ve okyanustan fazla uzak olmayan alanlarda çökelmişlerdir.

İri taneli kristalli jips'ler yerinde ve küçük basenlerin kenarları boyunca ve yine 10 m'den az su derinliğine sahip lagünlerde çökelmiştir.Bu çökelimin ürünleri ise:

Bantlı Yapışık Kristalli Selenitik Jips

Kırlangıç Kuyruğuna Benzeyen Selenitik Jips

Şeker Kristali Boyutlarındaki Jips Kristallerinin Oluşturduğu ( Sakkaroidal ) Jips Tabakaları

Botrioidal ( Yelpaze biçiminde ) Selenitik Jips

İnce taneli, laminalı jips basen içerisinde çökelerek zayıf türbidit akıntılarının da etkisiyle basenin daha merkezi kısımlarına taşınmıştır.

Yine sığ su ortamında oluşmuş selenitik jipsler yüksek enerjili türbidit ve moloz akıntılarının etkisiyle basen içerisine taşınmıştır ( Jips Ruditleri ve moloz çökelleri ).

Mermer ( Marmara ) Kıbrıs'taki bütün jips basenlerinde yaygın olarak gözlenen ve evaporit oluşumunun tabanında yer alan jips'tir.

Oldukça ince taneli paralel laminalı ( 1 – 3 mm ) ‘dır.

Oldukça indirgen bir ortamın varlığını gösteren kükürt nodülleri içermektedir.

Kuzey Kıbrıs'taki basenlerde küçük ölçekte dahi olsa akıntı izleri gözlenmemiştir.

Türkeli, Altınova, Kalecik gibi jips yataklarının tabanında 15 – 20 cm'den 1 m'ye kadar ulaşan tabakalar halinde istifler sunmaktadır.

Bantlı Yapışık Kristalli Selenitik Jips :

Follows ( 1990 ) tarafından ayrıntılı bir şekilde incelenen bu jipslerin “bantlı yapışık kristalli” olarak tanımlanması düşey yönde belirgin bir tabakalanma arzeden çoğu kez sınırlı ve yersel durumdaki selenitik jipsler içindir.

Kırlangıç Kuyruğu ‘na Benzeyen Biçimdeki Selenitik Jips:

Bantlı yapışık kristalli selenitik jipslerin oluşturduğu jips yataklarında mevcuttur.

Şeker Kristali Boyutlarındaki Selenitik Jips :

Bu fasiyes hacimsel olarak az ve basen kenarlarıyla sınırlı olup, beyaz toz şekere benzeyen jips kristallerinin oluşturduğu kırıntılardan meydana gelmektedir.

Botrioidal ( Yelpaze Biçimli ) Selenitik Jips :

Selenitik jipsin ender rastlanan bir türü olup, iri yelpaze biçimini andırmaktadır.

Çökelim Ortamları Açısından Jips Yataklarının Ayırtlanması:

İnce taneli ve ince laminalı jips aşırı tuzlu sulardan kimyasal yolla meydana gelen çökelim sürecinin ürünüdürler.

Selenitik jips fasiyesi tümüyle sığ ve daha derin olan basenlerin kenar kısımlarında oluşmuştur.

Bantlı yapışık kristalli selenitik jips fasiyesi havayla daha çok teması olan ve derinliği üç metre'den az olan ortamlarda çökelmiştir.

Kırlangıç kuyruğu jipsi ve botroidal ( yelpaze biçimli ) selenitik jips su altında oluşan bozunmamış ve bantlı yapışık kristalli selenitik jipsin aksine lokal ( yerel ) olarak yeniden taşınmış çökeller içerir.

Botroidal ( yelpaze biçimli ) jips yapışık kristalli selenitik jipsin aksine daha derin sularda ( 10m civarında ) çökelmiştir.

Bantlı yapışık kristalli selenitik jipsler içinde yüksekliği 4-5 cm'den 1-2m'ye, genişliği 5 – 10 m'ye dek varan dom yapıları mevcuttur. Münferiden gelişen bu durum bantlı yapışık kristalli selenitik jips tabakalarının yanal yönde herhangi bir doku veya kalınlık değişimi göstermeksizin oluşmaktadır. Bu oluşumun alttaki jips veya marn istifinin farklı tıkızlaşma süreci sonucunda geliştiği düşünülmektedir.

Kıbrıs'taki Jips Yataklanmasında Tektonizmanın Rolü:

Afrika Levhası'nın, Anadolu Levhası'nın altına dalması sonucunda gelişen tektonik faaliyetler esasen Orta Miyosen'de yoğunlaşarak Pliyosen başlarına dek sürmüştür.

Bu olayların sonucunda Güney'de Pissuri Baseni ve Poli Graben'i şekillenirken kuzeyde ise Mesarya bölümünde bir seri küçük basenler teşkil etmiştir.

Gelişen bu fayların kontrolü altındaki Mesarya tali basenlerinde jips çökelmiştir
Mesarya tali basenleri etrafında süren yaygın faylar bu havza içerisinde bulunan jipslerin Trodos Havzası etrafında yeralan jips yataklarına nazaran daha düşük kotlarda yeralmasını sağlamıştır.

KKTC alanı içerisinde ayrı ayrı alanlarda yüzeylenmiş durumdaki jips yataklanmasının toplam yüzölçümü yaklaşık olarak 58 km 2 'dir.

Tarihçe:

Kuzey parçada ilk alçıtaşı ocağı işletme izni 1976 yılında Lefke bölgesinde verilmiştir. Ancak küçük işletmeler (gamini) şeklinde çok uzun yıllardan beri alçıtaşı yakılmış ve alçı olarak kullanılmıştır.